काठमाडौं ।बडादसैँ अर्थात् दुर्गापक्षको मुख्य दिन विजयादशमी आज देशभर हर्षोल्लासका साथ मनाइँदै छ। आश्विन शुक्ल दशमीका दिन मनाइने विजयादशमीमा मान्यजनको हातबाट रातो टीका, जमरा तथा प्रसाद ग्रहण गरी आशीर्वाद लिने परम्परा छ। परिवार तथा आफन्तसँग भेटघाट गर्दै सुख, शान्ति, समृद्धि र दीर्घायुको कामना गर्ने भएकाले नेपाली समाजमा यस दिनको विशेष धार्मिक, सांस्कृतिक र सामाजिक महत्त्व छ।

नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिले यस वर्ष विजयादशमीको टीका लगाउन बिहान १० बजेर २६ मिनेटलाई उत्तम साइत निर्धारण गरेको थियो। सोही साइतदेखि देशका विभिन्न भागमा टीका लगाउन सुरु गरिएको छ। यद्यपि, विजयादशमी आफैँमा शुभ दिन भएकाले साइतमा टीका लगाउन नभ्याउनेले दिनभर मान्यजनबाट टीका, जमरा र आशीर्वाद ग्रहण गर्न सक्ने धार्मिक मान्यता छ।

आश्विन शुक्ल प्रतिपदाका दिन घटस्थापना गरी दसैँ घर तथा पूजाकोठामा स्थापना गरिएको कलशमा नौ दिनसम्म नवदुर्गाको विधिपूर्वक पूजा आराधना गरिन्छ। दशमीका दिन बिहान ८ बजेर ४९ मिनेटको साइतमा देवी विसर्जन गरिएको थियो। त्यसपछि पूर्ण कलशको जलबाट अभिषेक गरी देवीको प्रसादस्वरूप टीका, जमरा र अन्य प्रसाद ग्रहण गर्ने परम्परा छ।

धार्मिक मान्यताअनुसार टीका लगाउँदा जमरालाई समृद्धि, उर्वरता र जीवनशक्तिको प्रतीकका रूपमा ग्रहण गरिन्छ। घटस्थापनाका दिन विधिपूर्वक छरेको जौ तथा अन्य अन्नको जमरा देवीको प्रसादका रूपमा लगाउने चलन छ। टीका र जमरासँगै मान्यजनले परिवारका सदस्य तथा आफन्तलाई सुख, शान्ति, दीर्घायु, आरोग्य र सफलताको आशीर्वाद दिने गर्छन्।

यस वर्ष विजयादशमीका दिन चन्द्रमा कुम्भ राशिमा रहेकाले टीका लगाइदिने व्यक्ति पूर्व र टीका थाप्ने व्यक्ति पश्चिम फर्कनुपर्ने शास्त्रीय मान्यता रहेको छ। चन्द्रमालाई दाहिने वा सम्मुख पार्दा शुभ हुने धार्मिक विश्वासका आधारमा टीका लगाउने दिशा निर्धारण गरिन्छ। कोजाग्रत पूर्णिमासम्म चन्द्रमा रहेको राशिका आधारमा टीका लगाउने दिशासम्बन्धी परम्परा पालना गर्ने चलन छ।

विजयादशमीलाई असत्यमाथि सत्य र आसुरी शक्तिमाथि दैवी शक्तिको विजयको प्रतीकका रूपमा मनाइन्छ। धार्मिक विश्वासअनुसार त्रेतायुगमा भगवान् रामले रावणमाथि विजय प्राप्त गरेको दिनको सम्झनामा विजयादशमी मनाउने परम्परा रहेको छ। त्यसैगरी, देवी दुर्गाले महिषासुरको वध गरी दैवी शक्तिको विजय स्थापित गरेको प्रसङ्ग पनि दसैँसँग जोडिएको छ। यसैले विजयादशमीलाई अन्याय, अत्याचार र नकारात्मक प्रवृत्तिमाथि सत्य तथा सदाचारको विजयका रूपमा लिइन्छ।

दसैँको टीका केवल धार्मिक कर्मकाण्डमा सीमित छैन। परिवारका ज्येष्ठ सदस्यबाट आशीर्वाद लिने, टाढिएका आफन्तसँग भेटघाट गर्ने, मनमुटाव हटाउने र पारिवारिक सम्बन्ध सुदृढ बनाउने अवसरका रूपमा पनि यसलाई लिइन्छ। विशेषगरी रोजगारी, अध्ययन तथा अन्य कारणले घरपरिवारबाट टाढा रहेकाहरू दसैँमा घर फर्किने भएकाले यो पर्व पारिवारिक पुनर्मिलनको अवसरसमेत बन्छ।

विजयादशमीका दिन टीका लगाउन नभ्याउने वा विभिन्न कारणले मान्यजनकहाँ पुग्न नसक्नेहरूले कोजाग्रत पूर्णिमासम्म टीका तथा आशीर्वाद ग्रहण गर्न सक्ने परम्परा छ। यस अवधिमा आफन्त तथा मान्यजनकहाँ पुगेर टीका लगाउने र शुभकामना आदानप्रदान गर्ने चलन रहिआएको छ।

यसरी विजयादशमीले धार्मिक आस्था, सांस्कृतिक निरन्तरता, पारिवारिक आत्मीयता र सामाजिक सद्भावलाई एकै सूत्रमा जोड्दै आएको छ। सुख, शान्ति र समृद्धिको कामनासहित मनाइने यस पर्वले नेपाली समाजमा आपसी मेलमिलाप, सहिष्णुता र एकताको सन्देशसमेत प्रवाह गर्दै आएको छ।