मध्यपूर्व क्षेत्रमा पछिल्लो समय चर्किएको सैन्य तनाव र क्षेत्रीय द्वन्दको प्रभाव अब खाडी मुलुकहरूको श्रम बजारमा देखिन थालेको छ। सुरक्षा अवस्था अनिश्चित बन्दै जाँदा पर्यटन, होटल तथा सेवा क्षेत्रमा गिरावट आउन थालेको छ, जसको प्रत्यक्ष असर त्यहाँ कार्यरत लाखौँ विदेशी कामदारमा परेको छ। यसबाट ठूलो संख्यामा रहेका नेपाली श्रमिक पनि प्रभावित हुन थालेका छन्।

संयुक्त अरब इमिरेट्स, कतार, बहराइन, कुवेत र साउदी अरबजस्ता खाडी मुलुकहरू पछिल्लो दशकमा तीव्र रूपमा पर्यटन उद्योग विस्तार भइरहेका क्षेत्र मानिन्छन्। तर क्षेत्रीय सुरक्षा जोखिम बढेसँगै धेरै अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटकहरूले मध्यपूर्व भ्रमण स्थगित गर्न थालेका छन्। कतिपय देशहरूले आफ्ना नागरिकलाई अनावश्यक यात्रा नगर्न वा उच्च सतर्कता अपनाउन सुझाव दिएका छन्।

यसको असर सबैभन्दा पहिले होटल तथा पर्यटन क्षेत्रमा देखिएको छ। पर्यटक आगमन घटेपछि धेरै होटल तथा रिसोर्टहरूको बुकिङ रद्द भइरहेका छन्। केही स्थानमा होटलका कोठाको दर घटाउनुपरेको छ भने कतिपय होटलमा ओकुपेन्सी उल्लेखनीय रूपमा घटेको रिपोर्टहरू सार्वजनिक भएका छन्।

पर्यटन गतिविधि सुस्ताउँदा होटल, रेस्टुरेन्ट, ट्राभल एजेन्सी, मनोरञ्जन उद्योग र कार्यक्रम व्यवस्थापन कम्पनीहरू सबै प्रभावित बनेका छन्। यी क्षेत्रमा ठूलो संख्यामा दक्षिण एसियाली कामदार, विशेषगरी नेपाली श्रमिक कार्यरत छन्।

खाडी मुलुकका धेरै होटल, रेस्टुरेन्ट, क्लिनिङ सेवा, सुरक्षा सेवा, ट्राभल तथा मनोरञ्जन क्षेत्रमा नेपाली श्रमिकहरू संलग्न छन्। तर पर्यटक संख्या घटेसँगै कम्पनीहरूले खर्च कटौती गर्न थालेपछि नयाँ भर्ती रोक्ने, अस्थायी कर्मचारी कटौती गर्ने र कामको घण्टा घटाउने जस्ता कदम चाल्न थालेका छन्। यसको प्रत्यक्ष असर विदेशी श्रमिकको आम्दानीमा परेको छ।

कतिपय श्रमिकहरूले तलब घटेको, ओभरटाइम बन्द भएको तथा कामको समय घटाइएको गुनासो गर्न थालेका छन्। होटल तथा रेस्टुरेन्ट क्षेत्रमा काम गर्ने धेरै कामदारको आम्दानी टिप्स र सेवा शुल्कमा निर्भर हुने भएकाले पर्यटक कम हुँदा उनीहरूको आय अझै घट्ने अवस्था देखिएको छ।

पर्यटन क्षेत्र मात्र होइन, अन्य सेवा क्षेत्रहरू पनि यसबाट प्रभावित हुन थालेका छन्। उडान संख्या घट्दा एयरलाइन्स तथा एयरपोर्ट सेवामा दबाब बढेको छ। पर्यटक कम हुँदा ठूला शपिङ मल र खुद्रा व्यापारमा समेत बिक्री घट्न थालेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन, प्रदर्शनी तथा मनोरञ्जन कार्यक्रमहरू स्थगित हुँदा इभेन्ट व्यवस्थापन र सम्बन्धित व्यवसायहरू पनि प्रभावित बनेका छन्।

यदि क्षेत्रीय तनाव छिट्टै समाधान भयो भने पर्यटन उद्योग केही समयमै पुनःस्थापित हुन सक्छ। तर द्वन्द लम्बिएमा खाडी मुलुकहरूको पर्यटनमा आधारित अर्थतन्त्रमा ठूलो धक्का लाग्ने र लाखौँ विदेशी श्रमिकको रोजगारी थप जोखिममा पर्ने सम्भावना देखिन्छ।

खाडी मुलुकहरू नेपाली श्रमिकका लागि प्रमुख वैदेशिक रोजगारी गन्तव्य हुन्। त्यसैले त्यहाँको श्रम बजारमा देखिएको यस्तो उतारचढावले नेपालबाट वैदेशिक रोजगारीमा गएका कामदार र उनीहरूका परिवारमा समेत चिन्ता बढाएको छ।

यस्तो अवस्थामा नेपाल सरकार तथा सम्बन्धित निकायले समयमै तयारी गर्नु आवश्यक देखिन्छ। विशेषगरी खाडी क्षेत्रमा कार्यरत नेपाली श्रमिकको अवस्थाबारे नियमित जानकारी संकलन गर्ने, समस्या परेका कामदारलाई दूतावासमार्फत सहयोग उपलब्ध गराउने तथा रोजगारी गुमाउने जोखिममा परेका श्रमिकका लागि वैकल्पिक व्यवस्थाबारे सोच्नुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ।

साथै दीर्घकालीन रूपमा वैदेशिक रोजगारीमा अत्यधिक निर्भर नेपाली अर्थतन्त्रलाई सुरक्षित बनाउन श्रम गन्तव्य मुलुकको विविधीकरण, सीपमूलक तालिमको विस्तार तथा स्वदेशमै रोजगारी सिर्जना गर्ने नीतिहरू प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन गर्नुपर्ने आवश्यकता झन् स्पष्ट भएको छ।

लेखक महेश सुवेदी हाल दुबईमा कार्यरत छन्।