काठमाडौं।इस्लामाबादमा सम्पन्न अमेरिका–इरान उच्चस्तरीय वार्ता बिना कुनै ठोस सम्झौता टुंगिनु केवल कूटनीतिक असफलता मात्र होइन, मध्यपूर्वको शक्ति–सन्तुलन र विश्व अर्थतन्त्रका लागि गम्भीर संकेत पनि हो।

अमेरिकारइरानबीचइरानी इस्लामिक क्रान्ति १९७९पछिकै सबैभन्दा उच्च तहको यो संवादले दशकौँदेखि जमेका अविश्वास हटाउने आशा जगाएको थियो। तर वार्ता प्रक्रियाले देखायो—दुवै पक्ष केवल मुद्दामा होइन, कूटनीतिक शैली र रणनीतिमै एकअर्काबाट टाढा छन्।

अमेरिकी पक्ष, विशेषगरी उपराष्ट्रपतिजेडी भान्स, छोटो समयमै निर्णायक परिणाम खोज्ने दबाबमा देखिन्थे। दुई हप्ते युद्धविरामलाई अवसरका रूपमा प्रयोग गर्दै तत्काल समाधान निकाल्ने वासिङ्टनको रणनीति स्पष्ट थियो। यसको विपरीत, तेहरानले लामो, चरणबद्ध र समय लिने वार्तालाई प्राथमिकता दिँदै आएको छ—जसले उसलाई अन्तर्राष्ट्रिय दबाब व्यवस्थापन गर्ने समय दिन्छ।

वार्ताको मूल विवाद परमाणु कार्यक्रममै केन्द्रित रह्यो।इरानले आफ्नो कार्यक्रम शान्तिपूर्ण ऊर्जा उत्पादनका लागि मात्र भएको दाबी दोहोर्‍याउँदै आएको छ। तर पछिल्ला वर्षहरूमा बढ्दो युरेनियम संवर्धनले पश्चिमी मुलुकहरू, विशेषतःअमेरिका, लाई सशंकित बनाएको छ। वासिङ्टन “परमाणु हतियार नबनाउने स्पष्ट र अडिग प्रतिबद्धता” खोजिरहेको छ, जुन तेहरानका लागि सार्वभौमिकताको प्रश्नसँग जोडिएको विषय बनेको छ।

यो अविश्वासको खाडल केवल कागजी प्रस्तावले पुरिन नसक्ने देखिएको छ। अमेरिकी पक्षले “सबैभन्दा राम्रो र अन्तिम प्रस्ताव” अघि सारेको दाबी गरेपछि वार्ता थप जटिल मोडमा पुगेको छ। इरानले भने असफलताको कारण “अत्यधिक अमेरिकी माग” भएको बताउँदै आफ्नो अडान कायमै राखेको छ।

यस पृष्ठभूमिमा क्षेत्रीय सुरक्षा आयाम झन् संवेदनशील बन्दै गएको छ। गत वर्षइजरायलसँग भएको १२ दिने सैन्य तनावले देखाइसकेको छ कि परमाणु विवाद केवल कूटनीतिक बहस होइन, प्रत्यक्ष सैन्य टकरावमा रूपान्तरण हुन सक्ने जोखिम बोकेको विषय हो।

अर्कोतर्फ, अमेरिकी राष्ट्रपतिडोनाल्ड ट्रम्पद्वारा दिइएको कडा चेतावनी—इरानको शक्ति संरचना र पूर्वाधारमाथि आक्रमण गर्ने सम्भावना—वार्ता असफल भएसँगै पुनः सान्दर्भिक बनेको छ। यसले कूटनीतिक विकल्प कमजोर हुँदा सैन्य विकल्प पुनः प्राथमिकतामा आउन सक्ने संकेत दिन्छ।

अबको अवस्था दुई प्रमुख प्रश्नमा केन्द्रित छ। पहिलो, वार्ताबाट पछि हटेकोअमेरिकाको कदमप्रतिइरानले कस्तो रणनीतिक प्रतिक्रिया जनाउनेछ? दोस्रो, यो अनिश्चितताले ऊर्जा बजार र आपूर्ति शृङ्खलामा निर्भर विश्व अर्थतन्त्रलाई कति गहिरो प्रभाव पार्नेछ?

समग्रमा, इस्लामाबाद वार्ताको असफलताले स्पष्ट सन्देश दिएको छ—अमेरिका–इरान सम्बन्ध केवल कूटनीतिक संवादबाट समाधान हुने चरण पार गरिसकेको हुन सक्छ। विश्वासको गहिरो संकट, क्षेत्रीय शक्ति प्रतिस्पर्धा र घरेलु राजनीतिक दबाबहरूले अब यो सम्बन्धलाई अझ जटिल र अनिश्चित दिशातर्फ धकेलिरहेका छन्।