जनकपुर । आज भन्दा ६२ वर्ष पहिला सञ्चालन भएको देशको एक मात्र चुरोट कारखान जनकपुर चुरोट कारखाना लिमिटेड पुनः सुचारुको पखाईमा छ ।

राजनीतिक परिवेशको शिकार भएर दुर्भाग्यवस बन्द हुन पुगेको जनकपुर चुरोट कारखानाले एक समयमा प्रत्यक्ष रुपमा सातसय बढी कर्मचारीलाई स्थायी रोजगार दिएको थियो भने अप्रत्यक्ष रुपमा तीन हजार भन्दा बढीले रोजगारी पाएका थिए ।
२०४६ सालमा देशमा प्रजातन्त्र स्थापन भयो । त्यसको करीब दुई वर्षपछि सुरु भयो राजनीतिक नियुक्तिको दौड । सरकारका प्रतिनिधिहरुले आफ्नो निकटका व्यक्तिहरुलाई कारखानाको मुख्य पदमा नियुक्ति दिने प्रवृतिको सुरुवात हुन थाल्यो । एक समयमा देशैभरिमा सबैभन्दा बढि आम्दनी गर्ने जनकपुर चुरोट कारखाना राजनीतिक नियुक्तिको होडबाजीका कारण घाटामा जान थाल्यो ।

कारखानामा काम गर्ने पूर्वकर्मचारीहरुका अनुसार धनुषाकै ख्याती प्राप्त नेताहरुको राजनीतिक स्वार्थ र आसेपासेको नियुक्तिका कारण जचुकाली बन्द नै गर्नुपर्ने अवस्थामा पुग्यो ।

जनकपुर चुरोट कारखानाको जनकपुरमा मात्र ३३ विघा ६ कठ्ठा जग्गा रहेको छ भने अन्य २२ ठाउँमा पनि जग्गा रहेको छ । जनकपुरधाममा रहेको कारखाना परिसरमा चुरोट बनाउने मात्र नभएर प्रिन्टिङ प्रेस –छापा खाना), वर्क सप, पावर हाउस –विजुली उत्पादन गर्ने प्लान्ट) रहेको छ । रसियाबाट ल्याइएको मेसिनहरु आजको दिनसम्ममा कुनै खासै क्षति भएको देखिदैन ।

 

६२ वर्ष पुरानो जनकपुर चुरोट कारखाना बन्द हुनु केवल एक उद्योगको पतन मात्र होइन, राजनीतिक हस्तक्षेप र कमजोर व्यवस्थापनले कसरी सफल सरकारी संरचना ध्वस्त पार्न सक्छ भन्ने उदाहरण पनि हो। अहिले पनि कारखानाका अधिकांश मेसिन, पूर्वाधार र जमिन उपयोगयोग्य अवस्थामै रहेको तथ्यले पुनः सञ्चालनको सम्भावना बलियो देखाउँछ।

यदि सही नीति, पारदर्शी व्यवस्थापन र प्राविधिक मूल्यांकनका साथ अघि बढिएमा यो कारखाना पुनः सञ्चालनमा आएर रोजगारी सिर्जना, औद्योगिक उत्पादन वृद्धि र राज्यको राजस्वमा उल्लेखनीय योगदान पुर्‍याउन सक्छ।

यस सन्दर्भमा मुख्य सुझावहरूः

  • 🔹 कारखानाको सम्पूर्ण प्राविधिक अडिट गरी मेसिन, पूर्वाधार र लागतको यथार्थ मूल्यांकन गर्नुपर्छ।
  • 🔹 राजनीतिक हस्तक्षेपमुक्त, व्यावसायिक र दक्ष व्यवस्थापन संरचना बनाइनुपर्छ।
  • 🔹 सार्वजनिक–निजी साझेदारी (PPP) मोडलमार्फत सञ्चालन गर्ने विकल्प गम्भीर रूपमा अध्ययन गर्नुपर्छ।
  • 🔹 चुरोट उत्पादनसँगै प्रिन्टिङ प्रेस, वर्कसप र पावर हाउसलाई बहुउपयोगी औद्योगिक हबका रूपमा विकास गर्न सकिन्छ।
  • 🔹 स्थानीय जनशक्ति र पूर्वकर्मचारीको अनुभवलाई प्राथमिकता दिँदै रोजगारी सिर्जनामा जोड दिनुपर्छ।

अन्ततः, जनकपुर चुरोट कारखानाको पुनः सञ्चालन केवल आर्थिक परियोजना मात्र नभई, औद्योगिक पुनर्जागरणको अवसर पनि हो। अबको चुनौती भनेको—यसलाई राजनीतिक स्वार्थभन्दा माथि उठाएर दीर्घकालीन, दिगो र पारदर्शी ढंगले अघि बढाउनु हो।