काठमाडौं । बंगालको खाडीमा विकसित न्यून चापीय क्षेत्र शक्तिशाली बन्दै गएपछि आगामी सातादेखि नेपालको मौसम प्रभावित हुन सक्ने भएको छ । जल तथा मौसम विज्ञान विभागले कात्तिक ११ देखि १५ गतेसम्म देशका विभिन्न स्थानमा वर्षा र उच्च हिमाली क्षेत्रमा हिमपातको सम्भावना रहेको भन्दै सतर्कता अपनाउन आग्रह गरेको छ । विशेषगरी धानबाली भित्र्याउने समय भएकाले कृषि क्षेत्र र पदयात्रा तथा पर्वतीय पर्यटनमा प्रतिकूल मौसमको असर पर्न सक्ने अनुमान गरिएको छ ।

भारतको मौसम विज्ञान विभागका अनुसार बंगालको खाडीको पूर्वमध्य तथा दक्षिणपूर्वी आसपासको क्षेत्रमा विकसित न्यून चापीय प्रणाली क्रमशः शक्तिशाली बन्ने क्रममा छ । यो प्रणाली कात्तिक ९ गते अर्थात् अक्टोबर २६ सम्म चक्रवाती आँधीमा परिणत हुन सक्ने र त्यसपछि पश्चिम–उत्तरपश्चिम दिशातर्फ अघि बढ्दै भारतको उत्तरी आन्ध्र प्रदेश तथा दक्षिणी ओडिसाको तटीय क्षेत्रमा पुग्ने सम्भावना छ । 

नेपालको मौसम पूर्वानुमान महाशाखाले पनि उक्त प्रणालीको सम्भावित प्रभावलाई ध्यानमा राख्दै विशेष मौसमी बुलेटिन जारी गरेको छ । विभागका अनुसार कात्तिक ११ गते बुधबारदेखि १५ गते आइतबारसम्म नेपालको मौसममा परिवर्तन आउन सक्नेछ । यद्यपि, कुन क्षेत्रमा कति वर्षा हुन्छ, वर्षाको तीव्रता कस्तो रहन्छ र जोखिमको स्तर कति हुन्छ भन्ने विषयमा अहिले नै ठोस निष्कर्ष निकाल्न नसकिने विभागले जनाएको छ ।

धानबाली भित्र्याउने समयमा मौसमको जोखिम

मौसममा हुन सक्ने परिवर्तनले सबैभन्दा पहिले कृषि क्षेत्रमा असर पार्न सक्ने देखिएको छ । कात्तिक महिना धान काट्ने, सुकाउने र भित्र्याउने मुख्य समय भएकाले वर्षा भए खेतमा पाकेको धान, काटेर खेतमै राखिएको बाली र सुकाउन राखिएको धान प्रभावित हुन सक्छन् ।

धान भिजेमा त्यसको गुणस्तर घट्ने, दाना बिग्रने र भण्डारणमा समस्या आउन सक्ने जोखिम हुन्छ । लामो समय ओसिलो अवस्थामा रहँदा ढुसी लाग्ने तथा उत्पादनको बजार मूल्यमा समेत असर पर्न सक्छ । खेतमा काटेर राखिएको धान पानीले भिजेमा किसानको श्रम र उत्पादन दुवैमा क्षति पुग्न सक्छ ।

त्यसैले किसानले मौसमको पछिल्लो पूर्वानुमान हेरेर पाकेको धान सम्भव भएसम्म समयमै काट्ने, काटिसकेको बाली सुरक्षित स्थानमा सार्ने र सुकाएको धानलाई पानी नछिर्ने ठाउँमा भण्डारण गर्ने तयारी गर्न आवश्यक छ । धान काट्ने र थन्क्याउने काम गर्दा स्थानीय मौसमको अवस्था तथा कृषि प्राविधिकको सुझावलाई ध्यान दिनु उपयुक्त हुन्छ ।

हिमाली क्षेत्रमा हिमपात, पदयात्रामा सतर्कता

सम्भावित मौसमी प्रणालीले पर्यटन क्षेत्रमा पनि असर पार्न सक्छ । विशेषगरी उच्च हिमाली क्षेत्रमा हिमपात, चिसो, बादल र दृश्यता कम हुने अवस्थाले पदयात्रा तथा पर्वतीय गतिविधि प्रभावित हुन सक्छन् । प्रतिकूल मौसममा पदमार्ग अवरुद्ध हुने, यात्रा अवधि बढ्ने र उद्धारमा कठिनाइ उत्पन्न हुने जोखिमसमेत रहन्छ ।

पदयात्रा तथा पर्वतारोहणमा जाने पर्यटकले यात्राअघि मौसमको पछिल्लो जानकारी लिनुपर्नेछ । मौसम बिग्रिएको अवस्थामा जोखिमपूर्ण पदमार्गमा अघि नबढ्ने, स्थानीय गाइडको सुझाव मान्ने र आवश्यक न्यानो कपडा तथा सुरक्षा सामग्री साथमा राख्ने व्यवस्था गर्नुपर्छ । पर्यटन व्यवसायीले पनि पर्यटकको सुरक्षा र मौसमअनुसार यात्रा व्यवस्थापनलाई प्राथमिकता दिन आवश्यक छ ।

सडक यात्रा र दैनिक जनजीवनमा पर्न सक्ने असर

वर्षा भएमा पहाडी तथा हिमाली क्षेत्रका सडकमा यात्रा कठिन हुन सक्छ । पहिरोको जोखिम भएका सडकखण्ड, भिरालो भूभाग र नदीकिनारका बस्तीमा विशेष सतर्कता आवश्यक हुन्छ । वर्षा र चिसो बढेमा बाहिरी गतिविधि, निर्माण कार्य तथा स्थानीय यातायातसमेत प्रभावित हुन सक्छन् ।

यद्यपि, अहिले नै देशभर भारी वर्षा हुने वा सबै क्षेत्रमा समान प्रभाव पर्ने निष्कर्ष निकाल्न सकिने अवस्था छैन । वर्षाको मात्रा, अवधि र प्रभावित क्षेत्र प्रणालीको वास्तविक दिशा तथा शक्तिमा निर्भर हुनेछ । त्यसैले प्रारम्भिक अनुमानकै आधारमा अनावश्यक त्रास फैलाउनुभन्दा आधिकारिक सूचनाका आधारमा तयारी गर्नु आवश्यक छ ।

मौसमको नियमित सूचना लिन आग्रह

मौसम पूर्वानुमान महाशाखाले बंगालको खाडीमा विकसित प्रणालीको निरन्तर निगरानी गरिरहेको जनाएको छ । प्रणालीको दिशा, तीव्रता र नेपालमा पर्ने सम्भावित प्रभावबारे थप विवरण उपलब्ध भएपछि विभागले आवश्यक सूचना तथा पूर्वानुमान अद्यावधिक गर्नेछ ।

सम्भावित जोखिमबाट हुने क्षति कम गर्न किसानले बाली सुरक्षित राख्ने, पर्यटक तथा पदयात्रीले यात्रा योजना पुनरावलोकन गर्ने र सर्वसाधारणले मौसमसम्बन्धी आधिकारिक सूचना नियमित रूपमा हेर्ने गर्नुपर्छ । विशेषगरी भारी वर्षा वा हिमपातको सूचना जारी भएमा सम्बन्धित निकायको निर्देशन पालना गर्नु र जोखिमपूर्ण क्षेत्रमा अनावश्यक आवतजावत नगर्नु महत्त्वपूर्ण हुन्छ ।

बंगालको खाडीमा विकसित प्रणाली नेपालबाट टाढा रहे पनि यसको प्रभावले नेपालको मौसममा परिवर्तन ल्याउन सक्ने भएकाले आगामी दिनमा मौसमको अवस्था नजिकबाट निगरानी गर्नुपर्ने देखिएको छ ।