काठमाडौं— बौद्ध भिक्षुणी तथा प्रसिद्ध गायिका आनी छोइङ डोल्मा लुम्बिनी विकास कोषको उपाध्यक्ष नियुक्त भएसँगै उनीसँग जोडिएका पुराना आर्थिक कारोबार तथा नागरिकतासम्बन्धी विवाद पुनः सतहमा आएका छन्। मन्त्रिपरिषद्को असोज ३० गतेको बैठकले उनलाई पाँच वर्षका लागि कोषको कार्यकारी नेतृत्व दायित्वसहित उपाध्यक्ष पदमा नियुक्त गरेपछि लुम्बिनी क्षेत्रमा विरोध सुरु भएको हो।

संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयनमन्त्री खडकराज पौडेलका अनुसार लुम्बिनी विकास कोष ऐन, २०४२ को दफा ८ (१) (ख) बमोजिम यो नियुक्ति गरिएको हो। कोषको पदाधिकारीसम्बन्धी विनियमावली, २०५८ अनुसार उपाध्यक्ष प्रमुख प्रशासकीय पदाधिकारीसमेत रहने व्यवस्था छ।

नियुक्तिसँगै चर्कियो विरोध

लामो समयदेखि रिक्त पदमा भएको यस नियुक्तिपछि 'लुम्बिनी बचाउ महाअभियान'ले नियुक्ति बदर गर्न र उनीमाथि उठेका विषयमा पारदर्शी छानबिन गर्न सरकारसँग माग गरेको छ।

महाअभियानका अध्यक्ष अक्रम खानले पत्रकार सम्मेलन गर्दै वित्तीय पारदर्शिता र नागरिकताको वैधानिकतासम्बन्धी प्रश्न निरूपण नभए स्थानीयलाई साथमा लिएर चरणबद्ध आन्दोलन गर्ने चेतावनी दिएका छन्। महाअभियानले लुम्बिनीको विकास र संरक्षणमा स्थानीय बौद्ध धर्मका जानकार तथा योग्य व्यक्तिलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने माग गर्दै विरोध प्रदर्शनसमेत गरेको छ।

वैदेशिक रकम र सम्पत्ति शुद्धीकरणको चासो

प्रकाशित विवरणअनुसार सन् २०१९ मा हङकङबाट आनी छोइङको तत्कालीन मेगा बैंकको खातामा तीन पटक गरी कुल १६ लाख ४९ हजार ९१० अमेरिकी डलर (तत्कालीन विनिमय दरअनुसार रु. १८ करोडभन्दा बढी) जम्मा भएको थियो।

  • अनुसन्धान प्रक्रिया:बैंकले स्रोत मागेपछि नेपाल राष्ट्र बैंकको वित्तीय जानकारी एकाइ र सम्पत्ति शुद्धीकरण अनुसन्धान विभागले छानबिन थालेका थिए।

  • वर्तमान अवस्था:रकमको केही हिस्सा रोक्का भएर पछि फुकुवा भएको विवरण आए पनि रकमको वास्तविक स्रोत, प्रयोजन र अनुसन्धानको अन्तिम आधिकारिक निष्कर्ष भने हालसम्म सार्वजनिक भएको छैन।

नागरिकतासम्बन्धी प्रश्न र उजुरी

आर्थिक कारोबारका साथै उनको नेपाली नागरिकताको वैधानिकतामाथि पनि विगतमा प्रश्न उठेको थियो:

  • अभिलेख:उनले २०४६ सालमा 'छोइङ डोल्मा मोक्तान लामा'को नामबाट साबिक चपली भद्रकाली गाविस–६ का कान्छाबहादुर लामाकी छोरी बनेर नागरिकता लिएको विवरण बाहिर आएको थियो।

  • उजुरी:कान्छाबहादुरका छोरा प्रमानसिंह लामा (मगई) ले २०७६ पुसमा जिल्ला प्रशासन कार्यालय काठमाडौंमा आनी छोइङले आफ्नो बुबाको नामबाट नक्कली दाबी गरी नागरिकता लिएको भन्दै उजुरी दिएका थिए। सोही स्थानका अन्य पाँच बासिन्दाले पनि यस विषयमा कागज पेस गरेका थिए।

यद्यपि, नागरिकताको मूल अभिलेख, उजुरीको आधिकारिक अवस्था र प्रहरी तथा प्रशासनको अनुसन्धानबाट कुनै अन्तिम निष्कर्ष निस्किएको छ या छैन भन्नेबारे सम्बन्धित निकायबाट पुष्टि हुन बाँकी नै छ। उजुरी वा छानबिनकै आधारमा नागरिकता नक्कली ठहर भन्न नमिल्ने कानूनी अवस्था रहेको छ।

को हुन् आनी छोइङ डोल्मा?

सन् १९७० मा काठमाडौंमा जन्मिएकी आनी छोइङ १३ वर्षको उमेरमा शिवपुरीस्थित नागी गुम्बा प्रवेश गरेकी थिइन्। बौद्ध भजन तथा मन्त्रलाई आधुनिक संगीतमार्फत विश्वभर फैलाउन सफल उनी विभिन्न सामाजिक तथा मानवीय सेवामा पनि सक्रिय छिन्। उनले 'नन्स वेलफेयर फाउन्डेसन', 'आर्य तारा स्कुल' र आफ्नी आमाको स्मृतिमा 'आरोग्य फाउन्डेसन' स्थापना गरेकी छन्।