दशैंको आगमनसँगै कुनै बेला गाउँघरमा छुट्टै रौनक छाउँथ्यो। घरआँगन लिपपोत गरेर चिटिक्क पारिन्थ्यो, बारीका कान्लामा सयपत्री फूल फुल्थे, खेतमा धानका बाला झुल्थे। आकाशमा रङ्गीचङ्गी चङ्गा उड्थे भने गाउँका खुला चौर र चौतारीमा लिङ्गे पिङ हाल्ने चटारो हुन्थ्यो। तर, समयसँगै दशैंको यो परम्परागत रौनक पनि क्रमशः हराउँदै गएको छ। सहरीकरण, बदलिँदो जीवनशैली र आधुनिक मनोरञ्जनका साधनको बढ्दो प्रयोगले चङ्गा उडाउने र पिङ खेल्ने संस्कृति संकटमा पर्दै गएको हो।

दशैंमा चङ्गा उडाउनु नेपाली समाजको पुरानो सांस्कृतिक परम्परामध्ये एक हो। खुला आकाशमा हावाको बहावसँगै चङ्गा उडाउँदा बालबालिका र युवामा उत्साह थपिन्थ्यो। साथीभाइसँग प्रतिस्पर्धा गर्दै चङ्गा उडाउने, धागोको लट्टाई समातेर आकाशमा चङ्गा नियन्त्रण गर्ने र चङ्गा काटिँदा रमाउने दृश्य दशैंको विशेष आकर्षण मानिन्थ्यो। चङ्गा उडाउनु मनोरञ्जनको माध्यम मात्र नभई प्रकृतिसँग नजिक हुने र सामूहिक खुसी साट्ने अवसर पनि थियो।

चङ्गासँगै दशैंको अर्को अभिन्न पहिचान थियो, लिङ्गे पिङ। गाउँका खुला चौर, खेतका फाँट र सार्वजनिक स्थानमा बाँस, काठ तथा डोरीको प्रयोग गरेर पिङ हाल्ने चलन थियो। पिङ निर्माण गर्नेदेखि खेल्ने पालो मिलाउनेसम्मका गतिविधिले गाउँलेबीच सहकार्य र आत्मीयता बढाउँथे। बालबालिकादेखि युवासम्म पिङ खेल्न भेला हुँदा गाउँमा छुट्टै उत्सवमय वातावरण सिर्जना हुन्थ्यो। वर्षमा एकपटक भए पनि धर्ती छाड्नुपर्छ भन्ने परम्परागत मान्यताले पनि दशैंमा पिङ खेल्ने चलनलाई विशेष महत्व दिएको पाइन्छ।

चङ्गा उडाउने र पिङ खेल्ने परम्परा मनोरञ्जनमा मात्र सीमित थिएनन्। यी गतिविधिले परिवार, छिमेकी र समुदायबीचको सम्बन्ध बलियो बनाउँथे। वैदेशिक रोजगारी वा अन्य कारणले घरबाहिर रहेका सदस्य दशैंमा फर्किएपछि आफन्तसँग भेटघाट गर्ने र सामूहिक रूपमा रमाइलो गर्ने अवसर जुट्थ्यो। गाउँका खुला चौर र चौतारीमा हुने यस्ता गतिविधिले नयाँ पुस्तालाई आफ्नो मौलिक संस्कृति र परम्परासँग जोड्ने कामसमेत गर्थे।

तर, अहिले गाउँघरमै पनि चङ्गा उडाउने र लिङ्गे पिङ खेल्ने दृश्य कम हुँदै गएका छन्। सहरी क्षेत्रमा खुला स्थानको अभाव, अव्यवस्थित बस्ती विस्तार, व्यस्त जीवनशैली र डिजिटल मनोरञ्जनप्रतिको आकर्षणले परम्परागत गतिविधि ओझेलमा परेका छन्। कतिपय स्थानमा पिङ हाल्ने चलन निरन्तर रहे पनि पहिलेको जस्तो सामूहिक सहभागिता र उत्साह भने कम हुँदै गएको छ।

दशैं केवल टीका, जमरा र खानपिनमा सीमित पर्व होइन। यो पारिवारिक पुनर्मिलन, सामाजिक सद्भाव र सांस्कृतिक निरन्तरताको अवसर पनि हो। त्यसैले चङ्गा उडाउने र लिङ्गे पिङ खेल्ने परम्परालाई नयाँ पुस्तासम्म पुर्‍याउनु आवश्यक छ। यसका लागि परिवार र समुदायसँगै स्थानीय तहले पनि सार्वजनिक स्थानमा सुरक्षित पिङको व्यवस्था गर्ने, परम्परागत खेलकुदसम्बन्धी कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने र मौलिक संस्कृतिको महत्वबारे सचेतना फैलाउने काम गर्न सक्छन्।

समयसँगै मनोरञ्जनका माध्यम बदलिनु स्वाभाविक भए पनि पुस्तौँदेखि चलिआएका सांस्कृतिक परम्परा हराउँदै जानु चिन्ताको विषय हो। दशैंको मौलिक रौनक जोगाउन चङ्गा र पिङलाई फेरि सामूहिक उत्सवको हिस्सा बनाउनु आवश्यक छ। अन्यथा, कुनै बेला दशैं आएको संकेत दिने यी दृश्य भावी पुस्ताका लागि केवल सम्झनामा सीमित हुन सक्छन्।