गोरखा —गोरखाको उत्तरी क्षेत्रमा आइतबार बिहान आएको आकस्मिक बाढीले बूढीगण्डकी नदी आसपासका बस्तीमा ठूलो क्षति पुर्‍याएको छ। बाढीले चुमनुब्री गाउँपालिकाका पैयुँ र बगर क्षेत्रका करिब ३५ घर बगाएको छ भने दुईवटा मोटरेबल पुल र चारवटा झोलुङ्गे पुल गरी छवटा पुल बगाएको प्रारम्भिक विवरण सार्वजनिक भएको छ। बाढीपछि कम्तीमा १० जना सम्पर्कविहीन भएका छन्। नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी र स्थानीय प्रशासनले खोज तथा उद्धार कार्य अघि बढाएका छन्। बाढीका कारण घर तथा पुलमा क्षति पुग्नुका साथै सडक सम्पर्कसमेत प्रभावित भएको छ।

राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणका अनुसार बाढीले चुमनुब्री गाउँपालिकाका पैयुँ, बगर, जगत्, सल्लेरी, दोभान र घट्टेखोलालगायतका क्षेत्रमा क्षति पुर्‍याएको छ। नदीको बहाव एक्कासि बढेपछि तटीय क्षेत्रका बासिन्दा त्रसित बनेका छन्। बाढीले बस्तीमा रहेका घर तथा अन्य संरचना बगाएको छ भने कतिपय स्थानमा सडक र आवागमनका संरचनामा क्षति पुगेको छ। प्रारम्भिक विवरणअनुसार चुमनुब्री–३ अन्तर्गत पैयुँ र बगरमा मात्रै करिब ३५ घर बगेका छन्। अन्य प्रभावित बस्तीमा भएको क्षतिको विवरण संकलन भइरहेको छ।

बाढीले आरुघाट र धादिङको त्रिपुरासुन्दरी जोड्ने मोटरेबल पुल तथा आरुघाटको सोती र मान्बु जोड्ने पुल बगाएको छ। त्यसैगरी धार्चे गाउँपालिका–१ र ३ जोड्ने बेलिब्रिज, माछीखोला र केरौँजा जोड्ने झोलुङ्गे पुल, चुमनुब्रीको ठाडोभर्‍याङ र जगत् जोड्ने पुल तथा सिर्दिबासको घट्टेखोला र फिलिम जोड्ने झोलुङ्गे पुलमा क्षति पुगेको विवरण छ। पुलहरू बगेपछि गोरखा र धादिङबीचको सडक सम्पर्क तथा प्रभावित बस्तीमा पुग्ने आवागमनमा कठिनाइ उत्पन्न भएको छ। यसले उद्धार, राहत र क्षतिको विवरण संकलनमा समेत चुनौती थपेको छ।

बाढी प्रभावित क्षेत्रमा उद्धारका लागि नेपाली सेना र नेपाल प्रहरी परिचालन गरिएको छ।  सेनाको विवरणअनुसार जगत् क्षेत्रबाट ६ जना, न्याक्फेदीबाट ९ जना, यारुबाट एक शिशु र एक विदेशी नागरिकसहित ९ जना तथा पैयुँबाट १२ जनाको उद्धार गरिएको छ। यसरी जम्मा ३६ जनालाई सुरक्षित स्थानमा सारिएको विवरण छ। सेनाले जोखिममा रहेका क्षेत्रमा हवाई निरीक्षण तथा उद्धारको काम अघि बढाएको छ। यद्यपि उद्धारको सङ्ख्या र प्रभावित व्यक्तिको अवस्थाबारे थप विवरण संकलन भइरहेको छ।

बाढीपछि कम्तीमा १० जना सम्पर्कविहीन भएको प्रारम्भिक विवरण छ। स्थानीय विवरणअनुसार उङ्गिलुङ खोलामा बाढी आउँदा त्यहाँ गोठमा बसेका पाँच जना र धाउने क्षेत्रका तीन घरका पाँच जना सम्पर्कमा नरहेको बताइएको छ। उनीहरू बाढीमा परेका हुन् वा सुरक्षित स्थानमा पुगेका छन् भन्ने यकिन हुन सकेको छैन। खोजी कार्य जारी रहेकाले सम्पर्कविहीन व्यक्तिको अवस्था पत्ता लगाउन सुरक्षा निकाय र स्थानीयवासी परिचालित छन्। अहिलेसम्म मानवीय क्षति भएको आधिकारिक पुष्टि भने भएको छैन।

यसैबीच, बाढी आउनुको कारणबारे प्रारम्भिक अध्ययनले पहिरोका कारण नदीको बहाव थुनिएर एक्कासि खुलेको हुन सक्ने देखाएको छ। जलविज्ञान तथा जलस्रोत अनुसन्धान केन्द्रअन्तर्गतको बाढी पूर्वानुमान शाखाका अनुसार चुमनुब्री गाउँपालिका–३ फिलिम क्षेत्रमा सुक्खा पहिरो गएर बूढीगण्डकीको शाखा नदी थुनिएको हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ। नदीको बहाव केही समय अवरुद्ध भएपछि जम्मा भएको पानी एकैपटक खुलेर तलतिर आएको हुन सक्ने प्रारम्भिक आकलन छ। नेपाली सेनाको प्रारम्भिक रेकीमा समेत फिलिम क्षेत्रमा सुक्खा पहिरो गएको देखिएको विवरण सार्वजनिक भएको छ। तर नदी कुन स्थानमा र कुन प्रक्रियाबाट थुनिएको थियो भन्ने विषयमा विस्तृत प्राविधिक अध्ययन आवश्यक रहेको छ। 

घटनास्थल आसपास बाढी आउनुअघि पछिल्लो २४ घण्टामा उल्लेख्य वर्षा नभएको विवरणका आधारमा वर्षाकै कारण मात्रै यति ठूलो बाढी आएको सम्भावना कम रहेको प्राविधिकहरूको प्रारम्भिक भनाइ छ। बाढीमा लेदो, ढुङ्गा र गेग्रानसमेत बगेकाले माथिल्लो क्षेत्रमा पहिरो गएको वा कुनै खोलाको बहाव अवरुद्ध भएको सम्भावनाबारे पनि अध्ययन भइरहेको छ। हिमपहिरो गएको हो वा सुक्खा पहिरोका कारण नदी थुनिएको हो भन्ने विषयमा भने अहिलेसम्म अन्तिम निष्कर्ष सार्वजनिक भएको छैन। बाढीको वास्तविक कारण र भविष्यमा पुनः जोखिम आउन सक्ने सम्भावनाबारे विस्तृत प्राविधिक विश्लेषण भइरहेको छ।

बूढीगण्डकीको बाढीले गोरखाको उत्तरी क्षेत्र मात्र नभई तल्लो तटीय बस्तीमा समेत जोखिम बढाएको छ। प्राधिकरणले तनहुँ, मुग्लिन, चितवन तथा नवलपरासीका नदी आसपासका क्षेत्रमा सतर्कता अपनाउन आग्रह गरेको छ। नदी किनारमा नजान, जोखिमयुक्त स्थानबाट सुरक्षित अग्लो क्षेत्रमा सर्न र स्थानीय प्रशासन तथा सुरक्षा निकायको निर्देशन पालना गर्न बासिन्दालाई अनुरोध गरिएको छ। नदीको बहावमा फेरि अचानक परिवर्तन हुन सक्ने भएकाले बाढी प्रभावित क्षेत्रका बासिन्दालाई तत्काल घर फर्किन हतार नगर्न र आधिकारिक सूचनामा ध्यान दिन आग्रह गरिएको छ।

बाढीबाट घर, पुल, सडक र अन्य संरचनामा पुगेको क्षतिको विस्तृत विवरण संकलन गर्ने काम जारी छ। सम्पर्कविहीन व्यक्तिको खोजी, जोखिममा रहेका बस्तीको पहिचान र प्रभावित परिवारलाई सुरक्षित स्थानमा सार्ने कामलाई प्राथमिकता दिइएको छ। पुल तथा सडकमा क्षति पुगेकाले दुर्गम बस्तीमा राहत सामग्री पुर्‍याउन र उद्धार टोली परिचालन गर्न थप कठिनाइ हुन सक्ने देखिएको छ। त्यसैले तत्काल उद्धार र खोजीका साथै प्रभावित बस्तीको अवस्था मूल्यांकन, आवागमन पुनःस्थापना र तल्लो तटीय क्षेत्रमा सम्भावित जोखिम न्यूनीकरण गर्नु प्रशासनका लागि मुख्य चुनौती बनेको छ।

बूढीगण्डकीमा आएको यो आकस्मिक बाढीले पहाडी तथा हिमाली क्षेत्रमा नदी थुनिएर एक्कासि खुल्दा कति ठूलो विपत्ति निम्तिन सक्छ भन्ने देखाएको छ। अहिलेको प्राथमिकता सम्पर्कविहीन व्यक्तिको खोजी, प्रभावित नागरिकको सुरक्षा र सम्भावित दोस्रो बाढीबाट बस्ती जोगाउनु हो। बाढीको कारणबारे प्राविधिक निष्कर्ष नआएसम्म अनुमानलाई अन्तिम तथ्यका रूपमा लिन नमिल्ने भएकाले सम्बन्धित निकायले सार्वजनिक गर्ने आधिकारिक विवरणका आधारमा क्षति र जोखिमको अवस्था थप स्पष्ट हुँदै जानेछ।